Open Archieven Dag en bezichtigen nieuw archiefdepot
Locatie: Museum Het Domein, Kapittelstraat 6 te Sittard

Voorafgaande aan de Week van de Geschiedenis, van 17 oktober tot 24 oktober, is het op zaterdag 16 oktober Open Archieven Dag. Dag en Week staan in het teken van het thema Land en Water. Het Euregionaal Historisch Centrum Sittard-Geleen, voorheen Stadsarchief, stelt deze dag zijn nieuwe archiefdepot in Sittard ter bezichtiging open. Deze moderne archiefbewaarplaats is aangelegd onder de tuin van Museum Het Domein. In tegenstelling tot andere jaren is niet de studiezaal van het Euregionaal Historisch Centrum, maar het museum de locatie van de Open Archieven Dag op 16 oktober. Naast de rondleidingen door het nieuwe archiefdepot heeft het EHC drie lezingen georganiseerd rond het thema Land en Water.

Programma rondleidingen en lezingen
10.30 – 11.00     Rondleiding door de archiefbewaarplaats
11.00 – 12.00     Lezing van streekhistoricus Jean Knoors over de aanleg van het Julianakanaal
12.30 – 13.00     Rondleiding door de archiefbewaarplaats
13.00 – 13.45     Lezing van waterbouwkundige Sjaak Dehing over de toekomstmogelijkheden van waterstromen
14.00 – 14.30     Rondleiding door de archiefbewaarplaats
14.30 – 15.30     Lezing van plv. stadsarchivaris Peter Schulpen over de waterstromen in en om Sittard

De rondleidingen starten vanaf de kantine van het filmhuis in Museum Het Domein; de lezingen worden gehouden in de filmzaal. De entree van het museum is gelegen aan de Kapittelstraat 6 in Sittard.

Over de nieuwe archiefbewaarplaats
De nieuwe archiefbewaarplaats is op 28 juni jongstleden door burgemeester Sjraar Cox en wethouder Yvonne Baetens plechtig in gebruik genomen. De eindoplevering door bouwfirma Laudy moest toen nog plaatsvinden. Daarna is er tijd nodig om het juiste klimaat te bereiken, waarin archieven veilig kunnen worden bewaard. Bezoekers van de Open Dag zullen derhalve niet worden afgeleid door stapels paperassen en talloze in het gelid staande dozen, maar kunnen hun aandacht volledig richten op de inrichting van de ruimte en de technische snufjes die haar tot een goed geoutilleerde archiefbewaarplaats maken. Er worden nogal wat eisen gesteld aan een archiefbewaarplaats. Bouwkundig moet ze zo stevig zijn dat ze natuur- en oorlogsgeweld kan doorstaan. In de ruimte moet de lucht zuiver zijn en de temperatuur en luchtvochtigheid moeten constant gehouden worden.
Primeur in archievenland is de blusgasinstallatie die een beginnende brand in enkele seconden dooft. Het blusmiddel FM-200 is hier voor het eerst in een archiefbewaarplaats toegepast. De nieuwe archiefbewaarplaats heeft een capaciteit van bijna zeven strekkende kilometer plankruimte en daarmee denkt het EHC Sittard-Geleen enkele tientallen jaren vooruit te kunnen.
Er wordt druk gewerkt om de overbrenging van de archieven naar de nieuwe bewaarplaats voor te bereiden.. Tot nader order blijven kantoren en de studiezaal van het Euregionaal Historisch Centrum gevestigd op het adres Kasteelhof 3 in Born.

Over de lezingen

De aanleg van het Julianakanaal en het ontstaan van Schipperskerk
De komst van de mijnen in Zuid-Limburg maakte grote infrastructurele veranderingen noodzakelijk. De aanleg van het Julianakanaal, dit jaar 75 jaar geleden, is in letterlijke en figuurlijke zin het meest ingrijpende waterbouwkundige werk op Limburgse bodem. Landschappelijk was en is het Julianakanaal nog steeds een diepe kloof, die dorpen doormidden snijdt, delen daarvan bij de aanleg zelfs volledig van de kaart heeft geveegd en dorpsbewoners voor altijd wreed van elkaar scheidt.
Verschillende overwegend agrarisch ingestelde dorpen van weleer, zoals Maasbracht, Born en Stein, veranderden geleidelijk aan van aanzien door de aanleg van havenvoorzieningen en de vestiging van aan de scheepvaart gerelateerde bedrijven.
De ingebruikname van het Julianakanaal op 16 september 1935 bracht een nieuwe, weliswaar varende, bevolkingsgroep in Limburg, die van de schippers. Al vrij snel na de openstelling bleek dat deze varende gemeenschap grote behoefte had aan een plek aan de wal, waar hun kinderen onderwijs konden genieten en waar zij gemeenschapsactiviteiten konden ontplooien in godsdienstige en sociaal culturele zin. De jonge kapelaan Jos Engwegen uit Buchten trok zich het lot van de schippers aan en slaagde er in 1949 uiteindelijk in een kerk, met gemeenschapsruimte en bibliotheek voor zijn varende parochie te bouwen: de Schipperskerk in de gelijknamige wijk onder Papenhoven-Grevenbicht.

Toekomstmogelijkheden van waterstromen
Als argument voor het terugbrengen van water in de grachten van Sittard wordt naar voren gebracht dat water extra charme aan een stad geeft. Dat er in de toekomst nog veel meer voordelen zijn te halen uit de waterstromen rondom de stad zal waterbouwkundige Sjaak Dehing in zijn voordracht aantonen.

De geschiedenis van de waterstromen in en rond Sittard
In een middeleeuwse rijmkroniek van Jan van Boendale staat het beleg van Sittard in 1318 beschreven: ‘Men sloeg toen het beleg voor Sittard, want dat was de sterkste vesting en de grootste stad en de beste die ergens in dat land bestond. De omwonenden hadden hun bezit in veiligheid gebracht in de stad. En waren ook zelf daarheen gevlucht. Twee grachten bevonden zich daar, volop van water voorzien…’. In de eerste helft van de 20ste eeuw is het water uit de grachten verdwenen. Nu staat men op het punt weer water terug te brengen in de grachten.
De eeuwenoude geschiedenis van de waterstromen in en rond Sittard is bij het publiek nauwelijks bekend. Plv. stadsarchivaris Peter Schulpen zal in zijn lezing zeker- en onzekerheden in het verleden van de beken en grachten schetsen.

Organisatie: Euregionaal Historisch Centrum Sittard-Geleen